21 Eylül 2013 Cumartesi

Franz Kafka - Dava (Kitap + Film)

Nihayet Kafka da okudum. Ama ne okumak...

Zor bir kitapmış Dava, öncelikle onu söylemem lazım. Kitabın tamamı sayfalar süren paragraflardan ve bunların içinde birbirine giren diyaloglardan oluşuyor. Kafkaesk bir kitap yani. Ne kadar zekiyim, değil mi?

Baş kahramanımız Josef K. bir sabah tutuklu olduğu haberiyle uyanır. Nedeni yok. Zaten kitap boyunca ne o ne de biz öğrenemeyeceğiz. Kitabı aslında bu tavrı çok net anlatıyor. Bir hayat yaşıyoruz. Çoğunlukla yaşadıklarımızın nedenini bilmiyoruz. Bulmaya çalışınca da başarılı olamıyoruz. Yaşıyoruz sadece, çoğunlukla.

Kitabın yorucu bir havası var, kafa karıştırıyor, bunaltıyor. Depresyona sokuyor diyeceğim ama biraz abartmış olurum diye demiyorum. Yalnız devlet işlerine mükemmel bir giydirme görevi de görmüş Dava. Bürokratik işler, birbirine karışmış ve işinizi kesinlikle sorunsuzca hallemedediğiniz devlet daireleri ve bu dairelerin çarpık yerleşim mekanları, insanı boğan atmosferleri, bunun işlenişi vs. derken çok derin bir kitap çıkmış ortaya.

Şimdi düşününce fark ediyorum ki Kafka çok erken göçmüş yahu, 41 yaşında. Yani biraz daha ömrü olsaymış kim bilir neler yapacakmış adam. Vay anasını...

İnsanın hayatta ne ile karşılaşırsa karşılaşsın zamanla her şeye alıştığı ve gündelik yaşamını ona göre devam ettirdiği gerçeği, kitabın en çarpıcı temalarından birisi bu arada bence. Düşünsenize bir an, yarın sabah kapınız çalınıyor ve iki adam tutuklusunuz diyerek hiçbir sebep göstermeden odanıza giriyor. Sonra aylar süren soruşturmalar, hiçbir bilgi elde edememeniz ve zamanla bunun hayatınızın bir parçası haline gelmesi... Nerden de aklına gelmiş böyle bir konu acaba. Büyük beyinler büyük düşünüyor gerçekten.

Kitabın çevirisini de övmeden geçmek istemem. Ahmet Cemal çevirisiyle (Can Yayınları) okudum ve çok beğendim. Kendisi de giriş bölümünde yazmış zaten ne kadar emek harcadığını, kesinlikle değmiş. Kendisine teşekkür ediyorum hepinizin huzurunda.

Kitabı okuduktan sonra baktım Orson Welles 1962'de filmini de çekmiş bu kitabın; Le procés. Durur muyum, izledim tabii hemen. Şimdi onun hakkında bir iki kelam edip gitme niyetindeyim.

Film siyah beyaz, çok şık, ışıklandırma mükemmel, müzikler dehşet, gerilim olması gerektiği yerde, bunalım her yerde. Özellikle mekanların dışındaki geniş açılı çekimler ve uzun sekanslar çok iyi. İç mekan çekimlerindeyse kafam karıştı bazen nasıl koparmadan böyle yönetilmiş oyuncular diye.

Tabii burda yönetmen Orson Welles'e hakkını vermek lazım. Kitap üzerinde hafif değişiklikler yapmış olsa da araştırdığım kadarıyla Dava üzerine en iyi yapım bu olarak gösteriliyor. Welles de en iyi filminin (filmleri arasındaki favorisinin) bu olduğunu söylemiş zaten. Ayrıca filmde 11 farklı seslendirme de yapmış Orson Welles. Hatta bunlardan birisi başrol oyuncumuz Anthony Perkins için yapılmış ve Perkins hangi cümlelerin sonradan dublajla eklendiğini anlamadığını itiraf etmiş. Zaten Orson Welles'in neredeyse her konuda yetenekli birisi olduğunu düşünürsek şaşırmadım.

Sonuç olarak kitabı okuduktan sonra bu filmi izlemek lazım bence. Okurken bazı mekanları, işleri hayal edemiyor ya da yanlış ediyor insan. Yani ben bu kitabı 2013'te okuyorum ama anlattığı tarihlerde yaşamadım. Ne kadar düzgün hayal edebilirim ki? Karakterleri belli bir şekle oturtabiliyor insan kafasında ama mekanlar her zaman tutmuyor tabii.

Böyleyken böyle... Dipnotumuzu da verelim. Yaz Okuma Etkinliği sondan bir önceki kitabımdı Dava; benden başka herkesin okuduğunu, bir tek benim eksik kaldığımı düşündüğüm kategorisinde. Güzel bir seçim yapmışım, kendimi takdir ettim. Fikir veren arkadaşlara da teşekkür ederim. Kaldı geriye Tutunamayanlar. Kitaba başlamaya cesaret edemiyorum resmen, çok saçma. Bakalım neler olacak.

Hepinize selamlar, sevgiler, saygılar... Hoşça kalın.

12 Eylül 2013 Perşembe

Robert A. Heinlein - Yaban Diyarlardaki Yabancı

Sıkı bir bilim kurgu okuru olduğum söylenemez. Bu yıla kadar sanırım sadece Jules Verne kitapları okudum bu dalda ki onlar da ta yedinci, sekizinci sınıfta falan kaldı. Bu yıl en azından üç beş tane bilim kurgu kitabı okuyup bu türe de yakınlaşma planları yapıyordum. Bu plan dahilinde Cesur Yeni Dünya ve Otostopçunun Galaksi Rehberi'ni okumuştum geçen aylarda. Burda da şöyle bir sıkıntı var: kimilerine göre Otostopçunun Galaksi Rehberi bilim kurgu sayılmazken kimilerine göre sayılıyor falan filan. Beni ilgilendirmez uleeeyn! Ben saydım, oldu.

Şimdi, bu yıl bu kategorideki üçüncü kitabım Yaban Diyarlardaki Yabancı oldu. Aslında sorsanız üç beş ay öncesine kadar bu kitabın adını dahi duymamıştım. O kadar ilgisizdim gerçekten bilim kurguya. Gerçi okumak istediğim yazarları saysam şimdi korkunç bir liste çıkar ortaya. Onun için üstüme gelmezseniz iyi olur. :)

Yaban Diyarlardaki Yabancı, Michael Valentine Smith arkadaşımızın yerküredeki hayatını anlatıyor ki bu arkadaş aslen Marslı oluyor. E, o zaman Dünya'da ne işi var, otursaymış gezegeninde aşağı diyorsanız ... demeyin. Kendisi aslında en asil duygunun insanı(!) olabilir, kalp kırmamak lazım. Ayrıca ciddiye de alır, pek espri anlayışı olduğu söylenemez.

Biraz ciddi olursak, kitabın ilk yarısını çok sevmiş olmama rağmen yarıdan sonrasında biraz elimde süründü demem lazım. İlk yarısı yeni hayaller ve fikirlerden oluşurken, yarıdan sonrası artık oturmuş düzende fikirsel diyaloglardan ve yakınlaşmalardan(!) oluşuyor. İşin içine teoloji, o, bu, şu giriyor. Bunlar bu kadar detaya inmeseymiş, yani kitap 752 sayfa olacağına 450-500 sayfa olsaymış çok daha fazla severmişim gibime geldi.

Bu kitabı Heinlein 1961'de yayınlamış ilk. Bu açıdan bakarsak 60 kuşağını yaratan eser deniyor. Bence çok önemli bir yanıysa cesareti. Bundan elli yıl önce bu fikirlerle ortaya çıkıp bu denli cüretkar bir kitap yazmak kolay olmasa gerek.

Heinlein, 1988'de ölmüş. O zamana dek de kitap olduğundan hep daha az içerikle basılmış. Eserin ilk hali 220 bin civarında kelime içerirken içeriğinin istenmeyen detaylarından ve başka sebeplerden ötürü 150 bin civarına indirmesi istenmiş. O da ancak 160.087'ye kadar indirebilmiş. 1988'de kendisi ölünce yayın haklarının yenilenmesi sırasında editörlerce orijinal halinin çok daha güzel olduğuna kanaat getirilmiş ve o günden beridir bu şekliyle yayınlanıyormuş.

Kitabın en sevdiğim yanlarından birisi sürükleyiciliği oldu başlarda. Yalın bir dil (bir bilim kurgu kitabından beklemediğim bir özellik esasen) ve sonrasını merak ettiren bir içeriğe sahip olduğu için hızlıca bitiririm diye düşünmüştüm. Sonra biraz yavaşladım ama bu kitabın sürükleyici olmayışından değil, girdiği derin meselelerin ilgimi çok çekmemesinden oldu. Bu arada çevirisini de çok beğendiğimi belirtmem lazım. Kağan Çam'ı tebrik ediyorum.

Ehem, bu yazıyı buraya kadar okuyup da (kitabı okumuş olanlar için söylüyorum) groklamak ve su paylaşmak ifadelerini kullanmadığımı fark edenler olacaktır. Smith'in (Mars'tan Gelen Adam) olayı bu zaten gençler, onları anlamak için kitabı okumanız lazım. Şimdi ben burda kitabın sonunda ne olduğunu söylesem hoş olur mu? Bence olmaz. Linç edilirim alimallah.

Sonuç olarak bilim kurguyu robotlardan ibaret sanan beni ters köşeye yatıran güzel bir kitap okumuş oldum. Henüz hiç okumadım ama bence ben Asimov okusam daha çok severim. Onun da neresinden nasıl başlayacağımı bir türlü kestiremediğim için biraz daha zamanı var herhalde. Adam yememiş içmemiş, yazmış. Azim böyle bir şey işte.

Yukarılarda Heinlein'ın 1988'de öldüğünden bahsetmiştim, yani benim doğduğum yılda. Yaz Okuma Etkinliği'mizde böyle bir kategori var doğum veya ölüm yılı, sizin doğum yılınızla aynı olan bir yazardan bir eser okumanız lazım şeklinde. Yaban Diyarlardaki Yabancı'yı da bu kategori dahilinde okudum. Etkinlikten de kaldı iki kitabım. Önce Franz Kafka'dan Dava'yı, sonra da Oğuz Atay'dan Tutunamayanlar'ı okuyacağım inşallah. Güzeli sona saklama takıntısı olangillerdenim, evet.

Uzattıkça uzattım, bi susmadım gene. Gideyim ben en iyisi. Bence Heinlein yaşıyor olsaydı beni de Jüpiter'den Gelen Zevzek diye bir kitapta baş karakter yapardı. Hak ediyorum çünkü.